Công nghệ giáo dục và dạy "Số đứng liền sau số 9" như thế nào?

Thứ ba - 22/01/2019 04:27
Nhiều bạn còn chưa hình dung ra "công nghệ giáo dục" mà GS.TS. Hồ Ngọc Đại đưa vào nước ta đã 35 năm nay. Nhiều trường tiểu học đã thực hiện dạy theo sách "công nghệ giáo dục" thì chắc biết rồi. Xin chia sẻ 2 câu chuyện sau để các bạn đang "ngoại đạo" bước đầu làm quen nhé!
Công nghệ giáo dục và dạy "Số đứng liền sau số 9" như thế nào?

Câu chuyện của GS.TS. Hồ Ngọc Đại

Bắt đầu từ đâu?

Cuối năm 1960, tôi sang Liên Xô làm nghiên cứu sinh tại trường Đại học Lômônôxôp. Tại đây, tôi có may mắn là được gặp các nhà sư phạm nổi tiếng như Galperin, Elkônhin, Đavưđốp…

Hồi đó ở Liên Xô có một lý thuyết mới hình thành. Lý thuyết này mới, gây bỡ ngỡ đến mức người ta không cho dạy ở những khoa chính thống. Thế là tôi vào học ở Trường thực nghiệm 91 Matxcơva.
Đây là “cuốn sách tâm lý học” mở ra trước mắt tôi. Hàng ngày tới trường trực tiếp theo dõi các giờ thực nghiệm trên lớp. Vào học một cách rất hồn nhiên.
Cứ thế suốt hai năm ở trường thực nghiệm học tập cật lực từ sáng sớm cho tới tối mịt. Tôi tự mày mò làm các phép thử đo nghiệm trên những trẻ em đang học. Và tôi bất chợt nhận ra rằng các nhà tâm lý học – thầy của mình đã “dùng công cụ mới vào việc chuyên chở vật liệu cũ”.

Có thể sửa chữa được trì trệ này chăng? Tôi đề nghị: “Cho tôi thử dạy toán hiện đại cho trẻ em ngay từ lớp 1 và cấp I”. Làm được chăng? Đa số bỏ phiếu chống.
Chỉ có hai người ủng hộ. Một người là Viện sĩ V. Đavưđốp, hơn tôi năm tuổi, ủng hộ với lý do: “Lạ thật! Chúng ta nghiên cứu khoa học, chúng ta lại đi ngăn cản một nhà khoa học tìm tòi chăng?”.
Người thứ hai là một viện sĩ lão thành nhưng với một cái thở dài: “Thôi được, chàng trai trẻ ạ, cậu cứ làm đi. Nếu thành công thì vòng nguyệt quế sẽ khoác lên đầu cậu, còn thất bại thì gánh nặng sẽ trút lên đôi vai già của tôi đấy!”.
Hai vòng thực nghiệm dạy toán hiện đại cho trẻ em lớp 1, lớp 2 và 3 (bậc tiểu học ở Liên Xô khi đó) đã thành công và luận án tiến sĩ của tôi là bản tổng kết công cuộc thực nghiệm đó.

Thực chất thì công nghệ giáo dục (CNGD) được hiểu như thế nào?

Có thể diễn đạt bằng công thức: A ⇒ a, trong đó:

- A là thành tựu của nền văn minh hiện đại như khoa học, nghệ thuật, lối sống.

- a thuộc nhân cách trẻ em.

- còn “⇒” là quy trình công nghệ.


Có thể nói, CNGD là công nghệ biến nội dung “A” của nền văn minh hiện đại ở bên ngoài trẻ em (khoa học, nghệ thuật, lối sống…) thành cái “a” trong mỗi học sinh, có nghĩa là từ “A” chuyển thành “a”.

 

GS.TS. Hồ Ngọc Đại bên các em học sinh lớp 1GS.TS. Hồ Ngọc Đại bên các em học sinh lớp 1
Kết quả thực tế là trẻ em ngay từ ở lớp 1 đã vừa có năng lực thực tiễn (biết đọc, viết tiếng mẹ đẻ), lại vừa có năng lực tư duy phân tích, khác về chất với cách học theo lối bắt chước. Với đối tượng lối sống cũng vậy, trẻ em bắt đầu cuộc sống xã hội trong tập thể học sinh từ lớp 1.

 

Ý kiến của các nhà khoa học nước ta lúc đó ra sao?

Sau khi về nước, tôi được Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Hội đồng Chính phủ tổ chức đón tiếp tại Văn phòng chính phủ, nay là Phủ Chủ tịch, rất thân mật.
Ông hỏi rất nhiều chuyện. Cuối cùng, ông hỏi về cải cách giáo dục. Tôi nói: “Cái cải cách giáo dục mà chúng ta đang làm hiện nay sẽ thất bại”. Ông đứng dậy đi đi lại lại (sau này người ta nói với tôi là khi nào cụ Đồng giận lắm thì mới làm thế).
Một lúc sau, ông trịnh trọng: “Thưa tiến sĩ, tại sao chưa làm mà tiến sĩ đã thấy thất bại?”. Tôi chỉ nói mấy lý do của sự thất bại.
Một là, cuộc cải cách giáo dục này được chuẩn bị trong vòng hơn 20 năm, lại chuẩn bị trong thời chiến. Nay sang thời bình rồi nên phải khác.
Thứ hai, đòi hỏi của cuộc cách mạng hiện nay đã khác.
Thứ ba, những mục tiêu kinh tế, chính trị của đất nước sau chiến tranh hoàn toàn khác. Nếu giả dụ như hai mươi năm chuẩn bị vừa rồi là đúng thì khi sang tình hình mới đã là không đúng nữa. Nếu như hai mươi năm trước chuẩn bị không đúng thì sang quá trình mới càng không đúng.
Sau gần hai, ba tiếng đồng hồ trao đi đổi lại, cuối cùng ông Đồng hỏi: “Vậy thì tiến sĩ muốn gì? Có đề nghị gì với Chính phủ không?”. Tôi nói: “Tôi xin đi dạy lớp 1”.
Kết thúc cuộc gặp, Thủ tướng Phạm Văn Đồng quyết định: “Thôi, cứ để chị Bình (bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Bộ Giáo dục thời bấy giờ – TG) triển khai cải cách giáo dục, còn anh Đại cho mở trường thử nghiệm lớp 1”.

Khoảng năm 1978, tôi có mời một cuộc họp lớn lắm, gần 70 người. Thành phần toàn là giới chóp bu của khoa học cả, như Trần Đại Nghĩa, Tôn Thất Tùng, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Văn Hiệu…Và nói chung là giới khoa học Việt Nam ủng hộ. Kết thúc hội nghị, giáo sư Tạ Quang Bửu nói với tôi: “Không ai nói ra nhưng trong thâm tâm họ đều ủng hộ cậu cả!”.

Sau này, có một lần Tổng Bí thư Đỗ Mười hỏi tôi: “Trong công việc của mình, ai gây khó khăn cho anh nhiều nhất?”. Tôi trả lời là “Toàn người tốt gây khó khăn cho tôi”.
“Tại sao lại thế?” – ông Đỗ Mười ngạc nhiên. Tôi trả lời: “Vì những người tốt đó họ tưởng tôi làm sai, để bảo vệ nền giáo dục đương thời nên họ phải chống lại lý thuyết của tôi”.
Phải nói thật là lý thuyết của tôi đã đảo ngược lại toàn bộ nền giáo dục của nước ta. Ví dụ, tôi đề ra các nguyên tắc: học trò là trung tâm chứ không phải là thầy giáo; học là chơi chứ không phải là quá trình vật lộn đau khổ; học không có thi cử, không có chấm điểm…

 

Sự kiện hàng trăm phụ huynh làm đổ cổng trường PTCS Thực nghiệm để mua đơn xin học lớp 1 Sự kiện hàng trăm phụ huynh làm đổ cổng trường PTCS Thực nghiệm để mua đơn xin học lớp 1

 

Câu chuyện của cô giáo Nguyễn Thị Dịu (trường tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội)

Xin được mượn câu thơ của  thầy Văn Như Cương để mở đầu câu chuyện về những giờ học Toán lý thú về số tự nhiên: 

“Em cắm hoa tươi đặt cạnh bàn
Mong rằng Toán học bớt khô khan
Em ơi! Trong Toán nhiều công thức
Đã đẹp như hoa lại chẳng tàn.”

 

Hoa tươi ở bàn làm việc Hoa tươi ở bàn làm việc

 

Vâng, một vẻ đẹp kiêu sa, kín đáo như hoa quỳnh thường “nở về đêm”,  một vẻ đẹp tiềm ẩn mà cả cô và trò cùng nhau tìm hiểu, khám phá bỗng thấy nó sống động đến kỳ lạ. Trong thế giới khoa học của riêng mình (thế giới kiến thức được các nhà giáo dục lựa chọn giảng dạy), học sinh là các nhà toán học thực thụ, đã tìm tòi, phát hiện và hình thành các số tự nhiên từ 10 đến 100 bằng các thao tác toán học rất “thật”, trực tiếp bằng tay trên những que tính.

Nào, chúng ta hãy cùng dự tiết học “Số đứng liền sau số 9” ở lớp 1A1 để thấy rõ điều đó.
Sau khi cho học sinh ghi số 9 bằng que tính (cách đầu tiên trong 3 cách ghi số tự nhiên mà học sinh được học – ghi số bằng vật rời, ghi số bằng sơ đồ, ghi số bằng ký hiệu), cô giáo đưa ra câu hỏi:

– Làm thế nào em được số liền sau số 9?

Rất nhiều cánh tay giơ lên và Trung Hòa là người phát biểu.

– Em thưa cô, thêm vào 1 que tính ạ!

– Cô khen Trung Hòa trả lời rất chính xác, rất dõng dạc. Mời cả lớp thực hiện!

Các bạn nhỏ nhanh chóng lấy thêm 1 que tính và nhận nhiệm vụ tiếp theo.

– Số đứng liền sau số 9 cũng có tên riêng. Chúng mình đặt tên cho số đó nào.

Đây cũng là nội dung thường được các bạn nhỏ đặc biệt ưa thích khi học về số tự nhiên vì các bạn có thể thỏa sức sáng tạo, đặt tên riêng cho “sản phẩm” mà bạn vừa tạo ra. Bạn đặt tên là Nước, bạn đặt tên là Trời, bạn thích tên Ninjago, rồi Ông Già Noel, Công Chúa Tuyết…  và rất nhiều cái tên ngộ nghĩnh khác nữa.
Bạn Châu Anh thì lại rất chững chạc hỏi cô:

– Và trong Toán học người ta quy ước gọi số đó là số “Mười” phải không cô?

Ngạc nhiên và bất ngờ, cô kết luận:

– Bạn Châu Anh nói rất đúng. Trong Toán học, chúng ta thống nhất gọi tên riêng số đứng liền sau số 9 là “Mười”.

Từ nguồn gốc ra đời số tự nhiên nhằm đáp ứng nhu cầu đếm của con người, rồi trong thực tế có nhiều cách gọi tên, ghi số khác nhau đến việc thống nhất theo một chuẩn mực chung thuận tiện, khoa học  – một công việc của hàng nghìn năm lịch sử phát triển Toán học – đã được các bạn nhỏ tái hiện thật đơn giản mà sâu sắc. Tiết học diễn ra trong không khí làm việc hào hứng, sôi nổi, thích thú và nghiêm túc.

Nhiệm vụ tiếp theo dành cho cả lớp:

– Với 10 que tính, các em hãy bó thành 1 bó!

 

Bộ que tính, chữ số, phép tính bằng gỗ.Bộ que tính, chữ số, phép tính bằng gỗ.

 

Cô thực hiện bó mẫu, cả lớp chăm chú quan sát. Sau tiếng thước của cô các bạn bắt đầu công việc của mình. Đếm que tính, bó lại thành bó, tự tay mình làm nên các bạn ấy hãnh diện lắm. Bạn nào bạn ấy tự hào như vừa xây xong một tòa lâu đài vậy. Niềm thích thú khôn tả khiến các bạn lỡ quên mất lời cô dặn. Loáng một cái nhiều bạn đã háo hức khoe:

– Cô ơi, em làm được rồi này!

– Em cũng bó được!

– Em nữa!

Nhìn những khuôn mặt rạng ngời của các bạn cô mỉm cười đáp lại:

– Cô khen nhiều bạn bó que tính rất nhanh. Khen đặc biệt bạn Đức Duy. Bạn rất nhớ nhiệm vụ, làm xong không hề nói tự do, giơ bó que tính lên là cô biết.

Những lúc thế này càng thấy các bạn nhỏ đáng yêu vô cùng. Ngay lập tức, không bạn nào nói thêm. Lớp thật nền nếp, trật tự mà vẫn đầy hứng khởi bởi những cánh tay giơ lên nhịp nhàng, những ánh mắt reo vui trên những khuôn mặt rạng ngời. Bỗng một bạn lên tiếng:

– Thưa cô, em chưa làm được!

Nhận ra giọng Minh Long, tôi lại gần. Bạn buồn rầu nói:

– Khó quá cô ơi!

– Để cô hướng dẫn Minh Long nhé!

Lần một chưa được. Lần hai các que tính vẫn xổ ra siêu vẹo.

– Em không làm nữa đâu! Minh Long toan bỏ cuộc.

– Cô tin Minh Long làm được!

Tôi động viên, hướng dẫn lại tỉ mỉ hơn. Và các que tính đã ngoan ngoãn nghe lời tuy vẫn chưa được như ý.

– Để em tự làm lại. Minh Long quả quyết.

Lần này thì bó que tính khá đẹp. Bạn đứng phắt dậy, giơ bó que tính trên tay:

– Các cậu ơi tớ làm được rồi, tớ đã tìm được số 10. Em cảm ơn cô Dịu ạ!

Cả lớp cùng nở một tràng cười giòn tan và tôi nhận ra mình cũng đang say sưa ngắm nhìn những nụ cười hạnh phúc của  đám học trò nhỏ! Tiết học kết thúc mà tôi vẫn thấy lòng mình rộn ràng. Về đến 1A3, thấy cô Hải Anh đang sửa sang lọ hoa trên bàn, tôi vội khoe:

– Phải công nhận một điều cô Hải Anh hay hoa đều đẹp… Nhưng hôm nay học sinh làm chị nhận ra Toán học còn đẹp hơn thế!

Nếu được nhìn những hình ảnh này có lẽ các bạn cũng có cùng cảm nghĩ như tôi.

 

Các cô giáo trường tiểu học CNGD Hà Nội đón học sinh từ xe vào trường.Các cô giáo trường tiểu học CNGD Hà Nội đón học sinh từ xe vào trường.

 

Bigschool: Bây giờ chắc các bạn "ngoại đạo" đã bước đầu hình dung ra công nghệ giáo dục là gì rồi phải không? Tất nhiên các bạn sẽ có nhiều suy nghĩ và chia sẻ khác nhau. Mong nhận được ý kiến của các bạn.

Nguồn: Trang điện tử của Trường tiểu học công nghệ giáo dục Hà Nội.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Văn bản mới

29

Thông tư 29/2017/TT-BGDĐT

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 17 | lượt tải:19

6a

Phiếu đăng ký dự tuyển viên chức Thành Phố Hà Nội năm 2019

Thời gian đăng: 02/04/2019

lượt xem: 11 | lượt tải:30

4282

4282

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 12 | lượt tải:12

3672

3672

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 11 | lượt tải:10

1323

1323

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 10 | lượt tải:12

479

479

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 15 | lượt tải:12

380

380

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 12 | lượt tải:11

151

151

Thời gian đăng: 28/03/2019

lượt xem: 14 | lượt tải:8

788-Sl-UBND

Thông báo về việc tổ chức thi thăng hạng giáo viên tiểu học,mầm non từ hạng IV lên hạng III năm 2018

Thời gian đăng: 11/12/2018

lượt xem: 35 | lượt tải:18

HDWEB

Hướng dẫn quản trị website nhà trường

Thời gian đăng: 30/11/2018

lượt xem: 34 | lượt tải:23
Hỗ trợ khách hàng
Thành viên
Hãy đăng nhập thành viên để trải nghiệm đầy đủ các tiện ích trên site
1
2
3
Video
Thống kê
  • Đang truy cập10
  • Hôm nay1,266
  • Tháng hiện tại37,260
  • Tổng lượt truy cập614,623
Liên kết website
Thăm dò ý kiến

Cảm ơn bạn đã ghé thăm Website. Bạn biết trang của chúng tôi qua:

Quảng cáo 1
Quảng cáo 2
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây